Jak utworzyć rezerwat przyrody?

Rezerwat przyrody, według ustawy z 16 kwietnia 2004 o ochronie przyrody, obejmuje obszary zachowane w stanie naturalnym lub mało zmienionym, ekosystemy, ostoje i siedliska przyrodnicze, a także siedliska roślin, siedliska zwierząt i siedliska grzybów oraz twory i składniki przyrody nieożywionej, wyróżniające się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, kulturowymi lub walorami krajobrazowymi.

Obszary wymienione wyżej są uznawane za rezerwat przyrody na mocy aktu prawa miejscowego w formie zarządzenia regionalnego dyrektora ochrony środowiska. Określa się w nim:

  • nazwę
  • położenie lub przebieg granicy i otuliny (jeśli została wyznaczona)
  • cele ochrony
  • rodzaj, typ, oraz podtyp rezerwatu przyrody
  • sprawującego nadzór.

W momencie gdy obszar, dla którego planowane jest utworzenie rezerwatu znajduję się na obszarze morskim, właściwość miejscową regionalnego dyrektora ochrony środowiska, w części dotyczącej tego obszaru, ustala się na wzdłuż wybrzeża na terenie danego województwa.

Regionalny dyrektor ochrony środowiska, w drodze aktu prawa miejscowego w formie zarządzenia, może wprowadzić opłaty za wstęp na obszar rezerwatu przyrody, kierując się potrzebą ochrony przyrody. Opłaty te są przeznaczane na ochronę przyrody.

Na terenie rezerwatu zabrania się m.in.:

  • budowy lub przebudowy obiektów budowlanych i urządzeń technicznych, z wyjątkiem obiektów i urządzeń służących celom rezerwatu przyrody
  • chwytania lub zabijania dziko występujących zwierząt, zbierania lub niszczenia jaj, postaci młodocianych i form rozwojowych zwierząt, umyślnego płoszenia zwierząt, zbierania poroży, niszczenia legowisk
  • polowania, z wyjątkiem obszarów wyznaczonych w planie ochrony lub zadaniach ochronnych ustanowionych dla rezerwatu przyrody
  • pozyskiwania skał, w tym torfu, oraz skamieniałości, w tym kopalnych szczątków roślin i zwierząt, minerałów i bursztynu
  • niszczenia gleby lub zmiany przeznaczenia i użytkowania gruntów
  • palenia ognisk i wyrobów tytoniowych oraz używania źródeł światła o otwartym płomieniu
  • prowadzenia działalności wytwórczej, handlowej i rolniczej
  • zbioru dziko występujących roślin i grzybów oraz ich części
  • połowu ryb i innych organizmów wodnych
  • używania łodzi motorowych i innego sprzętu motorowego, uprawiania sportów wodnych i motorowych, pływania i żeglowania
  • biwakowania
  • wprowadzania organizmów genetycznie zmodyfikowanych

Dla rezerwatu przyrody musi zostać sporządzony, a następnie sukcesywnie realizowany plan ochrony. Ustanawia się go w przeciągu 5 lat od uznania obszaru za rezerwat przyrody. Projekt takiego planu ochrony sporządzany jest przez regionalnego dyrektora ochrony środowiska lub zarządzającego rezerwatem albo sprawującego nadzór nad rezerwatem. Natomiast plan ochrony dla rezerwatu położonego na terenie więcej niż jednego województwa ustanawiają wspólnie regionalni dyrektorzy ochrony środowiska, na których obszarze działania znajdują się części rezerwatu. Regionalny dyrektor ochrony środowiska ustanawia plan ochrony w terminie 6 miesięcy od dnia otrzymania jego projektu.

Plan ochrony dla rezerwatu przyrody sporządza się na okres 20 lat, i zawiera:

  • cele ochrony przyrody oraz wskazanie przyrodniczych i społecznych uwarunkowań ich realizacji
  • identyfikację oraz określenie sposobów eliminacji lub ograniczania istniejących i potencjalnych zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych oraz ich skutków
  • określenie działań ochronnych na obszarach ochrony ścisłej, czynnej i krajobrazowej, z podaniem rodzaju, zakresu i lokalizacji tych działań
  • wskazanie obszarów i miejsc udostępnianych dla celów naukowych, edukacyjnych, turystycznych, rekreacyjnych oraz określenie sposobów ich udostępniania
  • wskazanie miejsc, w których może być prowadzona działalność wytwórcza, handlowa i rolnicza

Do czasu ustanowienia planu ochrony regionalny dyrektor ochrony środowiska ustala zadania ochronne. Uwzględniają one:

  • identyfikację i ocenę istniejących i potencjalnych zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych oraz sposoby eliminacji lub ograniczania tych zagrożeń i ich skutków
  • opis sposobów ochrony czynnej ekosystemów, z podaniem rodzaju, rozmiaru i lokalizacji poszczególnych zadań
  • opis sposobów czynnej ochrony gatunków roślin, zwierząt lub grzybów
  • wskazanie obszarów objętych ochroną ścisłą, czynną oraz krajobrazową.

Wniosek o utworzenie rezerwatu mogą składać zarówno jednostki organizacyjne, organy administracji publicznej jak i osoby fizyczne. Wniosek powinien dodatkowo zawierać charakterystykę wartości przyrodniczych z mapą obszaru, który ma zostać objęty ochroną jak również szczególne uzasadnienie wnioskowanych czynności.

Zgodnie z art. 115 ustawy o ochronie środowiska na obrzeżach lub w pobliżu form ochrony przyrody umieszcza się tablice informujące o nazwie oraz zakazach obowiązujących na jej obszarze.

Organ, który ustanowił rezerwat przyrody ma, zgodnie z art. 113 ustawy o ochronie przyrody, obowiązek przesłać Generalnemu Dyrektorowi Ochrony Środowiska, w terminie 30 dni od dnia jego ustanowienia kopię aktu o jego ustanowieniu oraz informację o rezerwacie. W tym samym terminie dokonywany jest jego wpis do centralnego rejestru form ochrony przyrody.

Z utworzenia rezerwatu przyrody dla właścicieli działek na terenie, których jest on zlokalizowany mogą wynikać różnego typu ograniczenia sposobu korzystania z nich. Właściciel takiej działki może, powołując się na art. 131 ustawy o ochronie środowiska, wystąpić o odszkodowanie z tego tytułu. Wysokość odszkodowania jest ustala przez starostę.

Podstawa prawna: