Europejski System Handlu Emisjami (EU ETS)

Europejski System Handlu Emisjami, wprowadzony został na początku 2005 roku, jest pierwszym na świecie międzynarodowym systemem typu „ograniczenie-handel” (cap-and-trade) realizowanym na poziomie przedsiębiorstw, opartym na handlu zezwoleniami na emisje dwutlenku węgla (CO2) i innych gazów cieplarnianych. EU ETS ma na celu redukcję emisji gazów cieplarnianych wynikających z działalności człowieka, grożących niebezpiecznymi zmianami klimatu na świecie. 

Założenia EU ETS

Europejski System Handlu Emisjami opiera się na świadomości, że wyznaczenie ceny za emisje związków węgla jest najbardziej opłacalnym sposobem na znaczne zredukowanie globalnych emisji gazów cieplarnianych, które jest konieczne, aby zapobiec osiągnięciu przez zmiany klimatu niebezpiecznego poziomu.

Dzięki powyższemu systemowi państwa członkowskie zyskały znaczną pomoc w wypełnianiu zobowiązań wynikających z protokołu z Kioto (Polska ratyfikowała protokół w grudniu 2002 r.).

Jak to działa?

Obecnie wymaga się od państw członkowskich sporządzenia krajowych planów rozdzielania uprawnień na każdy okres handlowy, w których określi się ilość uprawnień na emisje dla każdego obiektu w poszczególnych latach. Decyzje dotyczące przydziałów są ogłaszane publicznie.

Przedsiębiorstwa, które utrzymują swoje emisje poniżej przyznanego im pułapu, mogą sprzedać nadwyżki uprawnień po cenie określonej przez popyt i podaż w danym okresie. Te przedsiębiorstwa, które mają trudności z utrzymaniem emisji w granicach uzyskanych uprawnień, mają kilka możliwości do wyboru. Mogą podjąć kroki w celu zredukowania swoich emisji (np. zainwestować w bardziej efektywną technologię lub korzystać ze źródeł energii emitujących mniej dwutlenku węgla); mogą zakupić dodatkowe zezwolenia i/lub kredyty emisyjne na rynku; mogą też połączyć oba te rozwiązania. Taka elastyczność zapewnia redukcję emisji w najbardziej opłacalny sposób.

Co obejmuje?

Europejski System Handlu Emisjami obejmuje emisje: dwutlenku węgla, metanu, tlenku azotu, HFC i PFC. Generowane przez:

instalacje przemysłu energetycznego i ciepłowniczego o wysokim poziomie emisji;

spalarnie, rafinerie ropy naftowej, piece koksownicze, huty żelaza i stali oraz cementownie, cegielnie, huty szkła, zakłady produkujące wapno, ceramikę, pulpę i papier;

lotnictwo cywilne;

– instalacje zajmujące się wychwytywaniem, transportem i geologicznym składowaniem gazów cieplarnianych;

– przemysł petrochemiczny, przy produkcji amoniaku i aluminium.

Obecnie system obejmuje około 11 tys. instalacji w UE, co stanowi mniej więcej 50% całości emisji dwutlenku węgla i około 40% ogólnych emisji gazów cieplarnianych.

Etapy realizacji

Europejski System Handlu Emisjami jest wdrażany w kolejnych etapach, zwanych też „okresami handlowymi”.

ETAP 1 – od 1 stycznia 2005 r. do 31 grudnia 2007 r.

Podczas tego etapu z powodzeniem ustalono cenę emisji dwutlenku węgla, zainicjowano wolny handel zezwoleniami na emisję na terenie UE oraz stworzono niezbędną infrastrukturę konieczną do monitorowania, zgłaszania i weryfikacji rzeczywistych emisji przedsiębiorstw objętych systemem.

ETAP 2 – od 1 stycznia 2008 r. do 31 grudnia 2012 r.

Na podstawie zweryfikowanych emisji zgłoszonych podczas etapu 1, Komisja obniżyła wysokość przydziałów dozwolonych podczas etapu 2 do pułapu 6,5% poniżej poziomu z 2005 roku, gwarantując w ten sposób, że nastąpi rzeczywista redukcja emisji.

ETAP 3 – pd 1 stycznia 2013 r. do 31 grudnia 2020 r.

Ten wydłużony okres handlowy zaowocuje lepszą przewidywalnością, co jest niezbędne, aby zachęcić do długoterminowych inwestycji w redukcje emisji. Począwszy od roku 2013, Europejski System Handlu Emisjami zostanie znacznie wzmocniony i rozszerzony, co umożliwi mu odegranie głównej roli w realizacji celów unijnych w zakresie zapobiegania zmianom klimatu i oszczędności energetycznej do roku 2020.

Zmiany systemu od 2013 roku

Główne zmiany EU ETS obejmują:

– Niewielkie rozszerzenie zakresu systemu, tak by wprowadzić pewne dodatkowe gałęzie przemysłu i gazy cieplarniane oraz obiekty zajmujące się wychwytywaniem, transportem i geologicznym składowaniem emisji CO2;

– Zastąpienie obecnego systemu krajowych limitów uprawnień na emisje jednym limitem uprawnień dla całej UE;

– Redukcja liniowa wynosząca rocznie 1,74% limitu uprawnień do roku 2020 i w latach następnych;

– Ciągła ewolucja w kierunku pełnego systemu aukcyjnego sprzedaży uprawnień w miejsce obecnego systemu nieodpłatnego rozdzielania przydziałów. Od 2013 r. zaistnieje konieczność nabywania co najmniej 50% przydziałów w systemie aukcyjnym, a celem jest wprowadzenie pełnego systemu aukcyjnego do roku 2027.

Monitorowanie, raportowanie i weryfikacja emisji

Każda instalacja objęta Europejskim Systemem Handlu Emisjami musi mieć pozwolenie od kompetentnej instytucji na emitowanie wszystkich gazów cieplarnianych kontrolowanych według ustaleń protokołu z Kioto. Warunkiem przyznania pozwolenia jest zdolność podmiotu do monitorowania i zgłaszania emisji wydzielanych przez zakład.

Podmioty muszą zgłaszać generowane przez siebie emisje gazów cieplarnianych objętych Europejskim Systemem Handlu Emisjami po zakończeniu każdego roku kalendarzowego. Komisja Europejska wydała zbiór wytycznych w zakresie monitorowania i raportowania emisji, do którego należy się stosować. Raporty muszą być sprawdzone przez niezależnego weryfikatora na podstawie kryteriów określonych w prawodawstwie dotyczącym Europejskiego Systemu Handlu Emisjami, a następnie są podawane do wiadomości publicznej. Podmioty, których raporty w zakresie emisji za zakończony rok nie przeszły pomyślnie weryfikacji, nie mogą sprzedać swoich uprawnień do momentu zatwierdzenia skorygowanego raportu przez weryfikatora.

Doświadczenie wykazało pewne rozbieżności pomiędzy praktykami w zakresie monitorowania, raportowania i weryfikacji w rozmaitych państwach członkowskich. Aby rozwiązać ten problem, a przez to wzmocnić funkcjonowanie i wiarygodność Europejskiego Systemu Handlu Emisjami, obecnie obowiązujące wytyczne zostaną od roku 2013 zastąpione zharmonizowanymi uregulowaniami prawnymi. Będzie to z korzyścią dla weryfikatorów, którzy dzięki temu mogą starać się o jedną akredytację, ważną na obszarze wszystkich państw członkowskich UE.

Rejestrowanie transakcji

Uprawnień nie drukuje się, lecz są one księgowane w rejestrach elektronicznych prowadzonych przez państwa członkowskie. Za pomocą ustawodawstwa Komisja Europejska utworzyła znormalizowany i zabezpieczony system rejestrów, oparty o standardy wymiany danych ONZ, służący do śledzenia i odnajdywania danych na temat wydawania, posiadania, przekazywania i anulowania uprawnień. System rejestracyjny przypomina system bankowy, który odnotowuje wszelkie zmiany własności środków pieniężnych na rachunkach, natomiast nie interesuje się szczegółami przeprowadzanych transakcji.

Podstawa prawna: